Excel EĞERSAY Formülü: Sayıların İçindeki Hikâyeyi Okumak
Kelimeler yalnızca yan yana dizilmiş işaretler değildir; bir romanın kaderini, bir şiirin duygusunu, hatta bir karakterin sessizliğini değiştirebilirler. Bir metinde tekrar eden bir kelime nasıl anlatının gizli merkezine dönüşebiliyorsa, Excel’de de belirli bir koşulu karşılayan hücrelerin sayısı, büyük bir veri yığınının içindeki anlamlı örüntüyü görünür kılabilir. Bu noktada EĞERSAY formülü, yalnızca teknik bir Excel işlevi olmaktan çıkar ve bir tür “metin okuma” aracına dönüşür: Verinin içinden belirli izleri seçer, tekrarları fark eder ve görünmeyen bir düzeni açığa çıkarır.
EĞERSAY Formülü Nedir?
Excel’in EĞERSAY fonksiyonu, belirli bir koşulu sağlayan hücrelerin kaç tane olduğunu bulmak için kullanılır. İngilizce Excel sürümünde COUNTIF olarak bilinen bu işlev, özellikle listelerde belirli kelimeleri, sayıları veya koşulları karşılaştırırken kullanışlıdır.
Temel yazımı şöyledir:
=EĞERSAY(aralık; ölçüt)
Örneğin bir kitap kulübünün okuduğu eserleri Excel’e yazdığımızı düşünelim. Hücrelerde “Roman”, “Şiir”, “Roman”, “Öykü”, “Roman” gibi türler bulunuyorsa:
=EĞERSAY(A2;”Roman”)
formülü, seçilen aralıkta “Roman” sözcüğünün kaç kez geçtiğini gösterir.
Bu basit işlem, edebiyattaki tekrar kavramıyla ilginç bir benzerlik taşır. Bir romanda sürekli karşımıza çıkan yağmur, ayna, kapı veya yol imgeleri nasıl okurun dikkatini belirli bir temaya yönlendiriyorsa, EĞERSAY de verideki tekrarları görünür hâle getirir.
Bir Formülün İçindeki “Karakterler”
EĞERSAY formülünü küçük bir anlatı gibi düşünebiliriz. Aralık, hikâyenin geçtiği dünyadır. Ölçüt ise bu dünyanın içinde aradığımız karakter, sözcük veya motiftir.
Örneğin:
=EĞERSAY(B2;”Kırmızı”)
formülü, B2 ile B20 arasındaki hücrelerde “Kırmızı” ifadesini arar.
Burada “Kırmızı” yalnızca bir veri değildir. Edebiyatta kırmızı; tutku, kan, tehlike veya arzu gibi farklı anlamlara gelebilen bir sembol olabilir. Böylece teknik bir Excel formülü bile bize metinlerde anlamın nasıl tekrarlar aracılığıyla kurulduğunu düşündürebilir.
Veriyi Bir Metin Gibi Okumak
Edebiyat kuramlarının önemli sorularından biri şudur: Bir metnin anlamı nerede başlar ve nerede biter? Yapısalcı yaklaşım, anlamın tek tek unsurlardan çok bu unsurlar arasındaki ilişkilerden doğduğunu savunurken, göstergebilim bir kelimenin ya da nesnenin taşıdığı anlam katmanlarına odaklanır.
Excel’de EĞERSAY kullanırken de benzer bir mantık kurulabilir. Tek bir hücre çoğu zaman fazla şey anlatmaz. Fakat aynı değer onlarca kez karşımıza çıktığında bir örüntü oluşur.
Roman, Şiir ve Öykü Arasında
Bir edebî veri tabanında eser türlerini sıraladığımızı varsayalım:
- Roman
- Şiir
- Öykü
- Roman
- Deneme
- Roman
=EĞERSAY(A2;”Roman”) formülü üç sonucunu verir.
Fakat bu “3” yalnızca matematiksel bir sonuç değildir. Aynı zamanda seçtiğimiz ölçüte göre oluşturulmuş küçük bir anlatıdır. Eğer ölçütü “Şiir” yaparsak başka bir hikâye ortaya çıkar. Yani okuma biçimimiz, elde ettiğimiz anlamı değiştirir.
Bu durum, anlatı teknikleri açısından da düşündürücüdür. Bir anlatıcı hangi ayrıntıyı öne çıkarıyorsa okurun dikkati oraya yönelir. Excel’de ise ölçütü kim belirliyorsa verinin görünür hikâyesini de o kurar.
EĞERSAY ve Metinler Arası İlişkiler
Edebiyat hiçbir zaman bütünüyle yalnız değildir. Bir roman başka bir romana, bir şiir mitolojiye, bir karakter daha önce okuduğumuz başka bir karaktere göndermede bulunabilir. Bu ilişkiler metinlerarasılık kavramıyla açıklanır.
Excel’de benzer bir yaklaşım, farklı metinlerde veya eser listelerinde ortak unsurların sayılmasıyla kurulabilir. Örneğin “aşk”, “yalnızlık”, “ölüm” ve “yolculuk” gibi temaların hangi eserlerde kaç kez geçtiği EĞERSAY ile incelenebilir.
Karakterlerden Temalara
Bir romandaki karakter adlarını Excel’e aktardığımızı düşünelim. “Anna”, “Anna”, “Mehmet”, “Anna”, “Leyla” gibi bir listede:
=EĞERSAY(A2;”Anna”)
ifadesi Anna karakterinin kaç kez kaydedildiğini gösterir.
Elbette edebiyatın anlamı yalnızca tekrar sayısından ibaret değildir. Bir karakterin üç kez geçmesi onu otomatik olarak daha önemli yapmaz. Ancak nicelik, niteliksel bir okuma için başlangıç noktası olabilir. Edebî eleştiride de bazen küçük bir ayrıntının metin boyunca ısrarla tekrarlanması, büyük bir temanın kapısını aralar.
Bir “Ölçüt” Olarak Okur
EĞERSAY’ın belki de en edebî tarafı “ölçüt” fikridir. Okur da metni okurken sürekli ölçütler belirler: Kimin sesi daha baskın? Hangi duygu tekrar ediyor? Hangi nesne her kritik sahnede ortaya çıkıyor?
Bu açıdan Excel EĞERSAY formülü, mekanik bir hesaplamadan çok dikkat etmenin küçük bir modeli gibi görülebilir. Aralığı seçer, ölçütü belirlersiniz ve metnin içindeki belirli izi takip edersiniz.
Sayıların Ardındaki İnsan Hikâyesi
Bir Excel tablosunda “5” sayısını görmek ile bir romanda beş kez tekrarlanan “ev” sözcüğünü görmek aynı şey değildir. İlki veri sunar, ikincisi çağrışım yaratabilir. Fakat EĞERSAY gibi araçlar, bu çağrışımların dayandığı tekrarları fark etmemize yardımcı olabilir.
Belki de asıl mesele budur: Teknoloji bize saymayı öğretirken edebiyat bize neyin önemli olduğunu sormayı öğretir.
Bir Excel dosyasında en çok tekrar eden kelime hangisi olurdu? Okuduğunuz bir romanda sürekli karşılaştığınız bir sembol var mıydı? Bir karakterin, bir mekânın ya da bir cümlenin tekrar tekrar karşınıza çıkması sizde nasıl bir duygu bıraktı?
Belki de kendi okuma deneyiminizi düşündüğünüzde, bazı kelimelerin tıpkı eski bir dost gibi metnin içinde yeniden belirdiğini fark edeceksiniz. Peki sizin edebî hafızanızda en çok “sayılan”, en çok tekrar eden kelime hangisi?
Formül örneklerini teknik olarak netleştir
Formül örneklerini teknik olarak netleştir
EĞERSAY ile edebî benzetmeyi açıkça ayır
Anahtar kelimeleri daha doğal dağıt